ZAMONAVIY TA’LIM TIZIMINI RIVOJLANTIRISH VA UNGA QARATILGAN KREATIV G’OYALAR, TAKLIFLAR VA YECHIMLAR
Ushbu to‘plamda “Zamonaviy ta’lim tizimini rivojlantirish va unga qaratilgan kreativ g’oyalar, takliflar va yechimlar” mavzusidagi Respublika ilmiy-amaliy on-line konferensiyasiga kelib tushgan tezis va maqolalar o‘rin olgan.
EMOTSIONAL HOLATNI IFODALASHDA METAFORA VA FRAZEOLOGIZMLARNING ROLI
Inson ruhiyati va uning murakkab kechinmalari zamonaviy tilshunoslik, psixologiya va falsafaning markaziy tadqiqot ob'ektlaridan biri hisoblanadi. Insonning ichki dunyosi, his-tuyg‘ulari va ong jarayonlari tilda qanday aks etishi fenomenologik va kognitiv tilshunoslik nuqtai nazaridan tahlil qilinadi.
Emotsiyalar insonning atrof-muhitga bo‘lgan subyektiv munosabatini aks ettiruvchi psixik jarayon bo‘lib, ularni bevosita nomlash har doim ham his-tuyg‘uning to‘liq mohiyatini ochib bera olmaydi.
PEDAGOGICAL BENEFITS OF BLENDED LEARNING IN ENGLISH LANGUAGE TEACHING
This article examines the pedagogical benefits of blended learning as an instructional approach in English language teaching (ELT). The study explores how the integration of face-to-face classroom instruction with digital and online learning environments enhances learner engagement, promotes learner autonomy, enables differentiated instruction and supports the development of communicative competence. Drawing on theoretical frameworks and empirical research, the analysis demonstrates that blended learning, when implemented effectively, offers measurable advantages over purely traditional or purely online methods, particularly in the areas of learner motivation, flexible pacing and the diversification of language input and output opportunities. The findings suggest that blended learning represents a pedagogically sound and forward-looking model for contemporary English language education.
blended learning, English language teaching, learner autonomy, communicative competence, digital integration, instructional design.
EUPHEMISMS AS A REFLECTION OF NATIONAL MENTALITY IN ENGLISH AND UZBEK POLITICAL SPEECH
This research provides a comparative analysis of how euphemisms function within English and Uzbek political discourse. It explores how these linguistic tools serve as mirrors for national mentality, examining their role in softening political realities, managing public perception, and maintaining social norms. By investigating the linguistic features and cultural contexts of both languages, the study highlights how these nations use language to shape communicative strategies and express their unique worldviews.
Comparative Linguistics, political discourse, political linguistics, national mentality, cultural linguistics, political communication, cross-cultural analysis.
BO‘LAJAK MATEMATIKA FANI O‘QITUVCHILARIGA MATEMATIKADAN XALQARO BAXOLASH TIZIMLARI FANINI O‘QITISHDA INTERFAOL METODLARDAN
O‘zbekiston talim tizimini dunyoning rivojlangan davlatlari bilan solishtirish maqsadida pisa va timss kabi xalqaro baxolash dasturlarida ishtirok etmoqda.ushbu dasturga tegishli masalalarni maktab oʻquvchilari bilan ishlash ularning dunyo qarashlarini kengaytiradi. Eng asosiysi, bolalar matemtikani hayotiy muammolar bilan bogʻlashni oʻrganishadi. O‘quvchilarda hayotiy koʻnikmalarni shakllantirish uchun, avvalo, boʻlajak matematika o‘qituvchilarining o‘zlari bilimlarni real hayotda qo‘llash metodikasiga ega boʻlishlari kerak. Shuning uchun ham boʻlajak matematika oʻqituvchilariga bu fanni yangicha,interfaol usullarda oʻrgatish bugungi kunda juda dolzarb boʻlib qoldi. Maqolada "Matematikadan halqaro baholash tizimlari" darslarida qollash mumkin bo‘lgan interfaol usullar haqida so‘z boradi.
PISA, TIMSS, matematik savodxonlik, interfaol usullar, boʻlajak matematika oʻqituvchisi, hayotiy ko‘nikmalar.
OILAVIY TARBIYANING NOMUTANOSIB USLUBLARI SHAROITIDA O‘SMIRLAR TAJOVUZKORLIGINING PSIXOLOGIK-PEDAGOGIK BASHORATCHILARI
Mazkur tadqiqot o‘smirlar o‘rtasidagi destruktiv xulq-atvor determinantlarini tahlil qilishga, bunda oilaviy mikromuhit ta’sirini verifikatsiya qilishga bag‘ishlangan. Fanlararo yondashuv doirasida ota-ona tarbiyasining o‘ziga xos uslublari va pubertat davrida tajovuzkor xulq-atvor shakllarining namoyon bo‘lish xavfi o‘rtasidagi sabab-oqibat bog‘liqliklari ko‘rib chiqiladi. Validatsiya qilingan vositalar va matematik-statistik tahlil usullarini (IBM SPSS Statistics) qo‘llash orqali olingan empirik ma’lumotlar asosida oila ichidagi o‘zaro munosabatlarning sifat ko‘rsatkichlari oilaning tarkibiy to‘liqligi kabi rasmiy belgidan ustun turishi isbotlangan. O‘smir agressiyasining asosiy prediktorlari sifatida avtoritar giperijtimoiylashuv, shuningdek, otaning funksional chetlashuvi fonida onaning ambivalent va liberal-indifferent tarbiya modellari namoyon bo‘lishi aniqlangan. Ishning ilmiy yangiligi ota-ona e’tiborini jalb qilish vositasi sifatida destruktiv xulq-atvor modellarini o‘zlashtirish (interiorizatsiya) mexanizmlarining asoslab berilganidan iborat. Tadqiqotning amaliy ahamiyati olingan natijalardan voyaga yetmaganlarning ijtimoiy moslasha olmasligining (dezadaptatsiyasining) oldini olishga qaratilgan tabaqalashtirilgan psixologik-pedagogik dasturlarni ishlab chiqishda foydalanish mumkinligidadir.
o‘smirlik tajovuzi, destruktiv xulq-atvor, oilaviy mikromuhit, ota-ona tarbiyasi uslublari, ota-ona va bola munosabatlari, pubertat davri, psixologik determinatsiya, deviantlik prediktorlari, ijtimoiy moslashuv, preventiv strategiyalar.
INKLYUZIV TA’LIMDA TALABALARNING O‘Z-O‘ZINI PERSONALLASHTIRISH JARAYONINI RIVOJLANTIRISHNING DIDAKTIK SHART-SHAROITLARI
Mazkur maqolada inklyuziv ta’lim sharoitida talabalar (o‘quvchilar)ning o‘z-o‘zini personalizatsiya qilish jarayonini rivojlantirishning didaktik asoslari yoritilgan. Shuningdek, ushbu jarayonni samarali tashkil etish uchun zarur pedagogik shart-sharoitlar, innovatsion yondashuvlar hamda zamonaviy ta’lim texnologiyalarining o‘rni tahlil qilingan.
inklyuziv ta’lim, personalizatsiya, individual yondashuv, didaktik shart-sharoit, refleksiya, motivatsiya, ta’lim texnologiyalari.
ИЗУЧЕНИЕ ПАДЕЖЕЙ РУССКОГО ЯЗЫКА В АКАДЕМИЧЕСКОМ ЛИЦЕЕ В УЗБЕКСКИХ ГРУППАХ
В статье исследуются особенности преподавания падежной системы русского языка учащимся академических лицеев в узбекских группах. Рассматриваются лингвистические и психолингвистические трудности, обусловленные межъязыковой интерференцией, а также анализируются современные методические подходы к формированию грамматической компетенции. Предлагается система упражнений и дидактических приёмов, направленных на эффективное усвоение падежных форм. Обосновывается необходимость интеграции коммуникативного, когнитивного и контекстного подходов в процессе обучения.
русский язык как иностранный, падежная система, академический лицей, узбекские группы, интерференция, грамматическая компетенция, методика преподавания
SURUNKALI DEPRESSIYADA UYQU BUZILISHLARI VA ULARNING KLINIK AHAMIYATI
Surunkali depressiyada uyqu buzilishlari juda muhim va doimiy uchraydigan klinik belgilaridan biri hisoblanadi. Ushbu holatda uyquning tabiiy ritmi izdan chiqadi va bemorda turli xil uyqu muammolari shakllanadi.
Ko‘pincha bemorlar uxlab ketishda qiynaladi, tez-tez uyg‘onib ketadi yoki ertalab juda erta uyg‘onib, qayta uxlayolmaydi.
EPILEPSIYA BILAN OG‘RIGAN BEMORLARDA NOPSSIXOTIK AFFEKTIV BUZILISHLARNI DAVOLASH VA OLDINI OLISH
Epilepsiya — markaziy asab tizimining surunkali kasalligi bo‘lib, takrorlanuvchi tutqanoqlar bilan kechadi. Biroq so‘nggi yillarda olib borilgan klinik va psixologik tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, epilepsiya faqat nevrologik buzilish emas, balki bemorning ruhiy-emotsional holatiga ham chuqur ta’sir ko‘rsatadigan kompleks kasallikdir.
Ayniqsa, nopssixotik affektiv buzilishlar — depressiya, tashvish va emotsional beqarorlik — epilepsiya bilan og‘rigan bemorlarda juda keng uchraydi va kasallik kechishini og‘irlashtiradi. Epilepsiya fonida rivojlanadigan affektiv buzilishlarning asosiy sabablari murakkab va ko‘p omilli hisoblanadi.
TIJORAT BANKLARIDA YASHIL MOLIYALASHTIRISH XIZMATLARINI RIVOJLANTIRISHDA SUNʻIY INTELLEKT TEXNOLOGIYALARIDAN FOYDALANISH IMKONIYATLARI
Maqolada Oʻzbekiston Respublikasi tijorat banklarida yashil moliyalashtirish xizmatlarini rivojlantirishda sunʻiy intellekt (SI) texnologiyalaridan foydalanish imkoniyatlari tizimli tarzda tahlil qilingan. Tadqiqotning empirik bazasini Jahon banki, OECD, EBRD va GGGI hisobotlari, KPMG va UNDP analitik nashrlari, Oʻzbekiston Respublikasining meʻyoriy-huquqiy hujjatlari (Prezident qarori PQ-436, 2022 yil; Prezident farmoni PF-358, 2024 yil 14-oktabr) hamda Scopus va Web of Science maʻlumotlar bazalaridagi 2022–2026 yillarga tegishli retsenzlangan ilmiy nashrlardan olingan maʻlumotlar tashkil etadi. Tadqiqot natijasida SI texnologiyalarining tijorat banklari yashil xizmatlarida qoʻllanilishi olti asosiy yoʻnalish boʻyicha tasniflangan: ESG-skoring va yashil kredit baholash; iqlim risklarini kompleks baholash va stress-testing; korxonalarning karbon izini avtomatlashtirilgan hisoblash hamda real vaqtda monitoring qilish; tabiiy tilni qayta ishlash (NLP) algoritmlari yordamida greenwashing hodisalarini aniqlash; barqarorlikka oid hisobotlarni avtomatik shakllantirish; va mijozlarga yashil moliyaviy mahsulotlarni shaxsiylashtirilgan tarzda taqdim etish. Tahlil natijalari shuni koʻrsatadiki, Oʻzbekistondagi 36 ta tijorat banki bank tizimi aktivlarining ulushi YaIM ning 53% ini tashkil etgan holda, 2030 yilgacha mitigatsiya uchun talab etilayotgan 33,7 milliard AQSh dollari miqdoridagi iqlim moliyaviy ehtiyojini qondirishda asosiy institutsional rolga egadir. Biroq mahalliy banklarning SI boʻyicha yetilganlik darajasi global trendlardan sezilarli ravishda orqada qolmoqda. Maqolada bu boʻshliqni bartaraf etish maqsadida bosqichli “ESG–AI sandbox” integratsion modeli taklif etilgan.
yashil moliyalashtirish, sunʻiy intellekt, ESG-skoring, iqlim risklari, tijorat banklari, Oʻzbekiston, mashinaviy oʻqitish, yashil kredit, raqamli transformatsiya, barqaror moliya.
OLIY TA’LIM MUASSASALARI PEDAGOGLARIDA SALOMATLIK KOMPETENSIYASINI RIVOJLANTIRISHNING ILMIY-NAZARIY ASOSLARI
Zamonaviy globallashuv sharoitida ta’lim tizimini modernizatsiya qilish, inson kapitalini rivojlantirish va sog‘lom avlodni shakllantirish davlat siyosatining ustuvor yo‘nalishlaridan biri hisoblanadi.
Bu jarayonda oliy ta’lim muassasalari pedagoglarining kasbiy faoliyati va ularning salomatlik holati muhim ahamiyat kasb etadi.
JANUBIY FARG‘ONA VERTIKAL ZONALLIK TUPROQLARINING KIMYOVIY VA BIOGEOKIMYOVIY XUSUSIYATLARI
Ushbu maqolada Janubiy Farg‘ona hududida uchraydigan vertikal zonallik tuproqlarining kimyoviy va biogeokimyoviy xususiyatlari o‘rganilgan. Hududning relyefi, iqlim sharoiti va balandlik gradienti tuproq tarkibining shakllanishiga muhim ta’sir ko‘rsatadi. Tadqiqot natijalariga ko‘ra, tog‘ etaklari, o‘rta tog‘ va yuqori tog‘ zonalarida tuproq tarkibidagi organik modda, azot, fosfor va mikroelementlar miqdori turlicha taqsimlanganligi aniqlangan. Bu esa vertikal zonallik sharoitida biogeokimyoviy jarayonlarning faol kechishini ko‘rsatadi.
vertikal zonallik, tuproq kimyosi, biogeokimyo, Janubiy Farg‘ona, mikroelementlar, gumus, tuproq unumdorligi.
QIMMATLI QOG‘OZLAR BOZORIDA MA’LUMOT ASSIMETRIYASINING NAMOYON BO‘LISH SHAKLLARI: ILMIY-NAZARIY VA INSTITUTSIONAL TAHLIL
Ushbu maqolada qimmatli qog‘ozlar bozorida ma’lumot assimetriyasining iqtisodiy mohiyati, nazariy asoslari, bozor samaradorligiga ta’siri hamda uning amaliy namoyon bo‘lish shakllari mantiqiy va tizimli yondashuv asosida tahlil qilinadi. Xorijiy iqtisodiy maktab vakillari George Akerlof, Michael Spence, Joseph Stiglitz, Eugene Fama, Michael Jensen, William Meckling hamda mahalliy olimlarning kapital bozori, korporativ boshqaruv va investorlar xulqi bo‘yicha ilmiy qarashlari umumlashtirildi. Tadqiqot natijasida ma’lumot assimetriyasi qimmatli qog‘ozlar bozorida faqat axborot yetishmovchiligi emas, balki bozor institutlari, huquqiy mexanizmlar, raqamli infratuzilma va investitsion madaniyat darajasi bilan bog‘liq murakkab hodisa ekani asoslab beriladi. Maqolada insayder axborot, adverse selection, moral hazard, hisobot manipulyatsiyasi, likvidlik notengligi, reyting axboroti tafovuti, institutsional investorlar ustunligi va regulyativ kechikish kabi shakllar chuqur tahlil qilinadi.
qimmatli qog‘ozlar bozori, ma’lumot assimetriyasi, kapital bozori, investor, emitent, insayder savdo, korporativ boshqaruv, disclosure, bozor samaradorligi.
МЕТОДЫ ВЫЯВЛЕНИЯ КОНЦЕПТОВ В ХУДОЖЕСТВЕННОМ ТЕКСТЕ (НА МАТЕРИАЛЕ РУССКОЙ КЛАССИКИ)
В статье систематизируются основные методы выявления концептов в художественном тексте на материале произведений русской классической литературы. Рассматриваются возможности этимологического, дефиниционного, компонентного и контекстуально-интерпретационного методов, а также анализ концептуального поля и фреймово-сценарных структур. На примере концептов «судьба», «душа» и «дом» в текстах А. С. Пушкина, Ф. М. Достоевского и Л. Н. Толстого продемонстрирован комплексный подход к концептуальному анализу. Сделан вывод о принципиальной необходимости интеграции различных методик для адекватной реконструкции концептосферы художественного произведения.
концепт, концептуальный анализ, художественный текст, русская классика, когнитивная лингвистика, лингвокультурология, идиостиль.
ЛИНГВОКУЛЬТУРНЫЕ ФАКТОРЫ ФОРМИРОВАНИЯ СЛЕНГОВЫХ ЕДИНИЦ В МНОГОЯЗЫЧНОЙ СРЕДЕ
Статья посвящена анализу лингвокультурных факторов, определяющих формирование сленговых единиц в многоязычной среде. На материале современной молодёжной речи рассматриваются культурно обусловленные механизмы заимствования, адаптации и порождения сленга. Особое внимание уделяется роли цифровой коммуникации, глобальной массовой культуры, локальных субкультурных практик и миграционных процессов. Обосновывается положение о том, что сленговая лексика в полилингвальном контексте выступает чувствительным индикатором культурных трансформаций и формирующейся идентичности её носителей.
лингвокультурология, сленг, многоязычие, культурная идентичность, заимствование, цифровая коммуникация, субкультура.
ATROF-MUHIT IQTISODIYOTIDA YASHIL IQTISODIYOT TAMOYILLARINI JORIY ETISH ISTIQBOLLARI
Ushbu maqolada atrof-muhit iqtisodiyotida yashil iqtisodiyot tamoyillarini joriy etishning nazariy asoslari, iqtisodiy ahamiyati va O‘zbekiston sharoitidagi istiqbollari tahlil qilinadi. Yashil iqtisodiyot tabiiy resurslardan oqilona foydalanish, ekologik xavflarni kamaytirish, kam uglerodli ishlab chiqarish, energiya samaradorligi, qayta tiklanuvchi energiya manbalari, aylanma iqtisodiyot va ekologik innovatsiyalarni rivojlantirishga asoslanadi. Maqolada O‘zbekistonda yashil iqtisodiyotga o‘tish bo‘yicha qabul qilingan strategik hujjatlar, iqtisodiyot tarmoqlarida resurs tejamkorlikni kuchaytirish, yashil moliyalashtirish va ekologik boshqaruv mexanizmlarini takomillashtirish masalalari ko‘rib chiqiladi.
atrof-muhit iqtisodiyoti, yashil iqtisodiyot, barqaror rivojlanish, ekologik soliqlar, energiya samaradorligi, qayta tiklanuvchi energiya, aylanma iqtisodiyot, yashil investitsiya, resurs tejamkorlik, O‘zbekiston.
IQLIM O‘ZGARISHINING MILLIY IQTISODIYOTGA TA’SIRI VA UNI KAMAYTIRISHNING IQTISODIY MEXANIZMLARI
Ushbu maqolada iqlim o‘zgarishining O‘zbekiston milliy iqtisodiyotiga ta’siri hamda uning salbiy oqibatlarini kamaytirishning iqtisodiy mexanizmlari tahlil qilinadi. Iqlim o‘zgarishi qishloq xo‘jaligi, suv resurslari, energetika, sanoat, transport, aholi salomatligi va hududiy rivojlanishga bevosita hamda bilvosita ta’sir ko‘rsatadi. O‘zbekiston sharoitida suv tanqisligi, qurg‘oqchilik, ekstremal issiqlik, chang bo‘ronlari, Orolbo‘yi ekologik muammolari va energiya resurslaridan yuqori darajada foydalanish iqtisodiy barqarorlikka jiddiy xavf tug‘diradi. Maqolada yashil iqtisodiyotga o‘tish, energiya samaradorligini oshirish, qayta tiklanuvchi energiya manbalarini kengaytirish, ekologik soliqlar, uglerod narxlash mexanizmlari, yashil investitsiyalar, davlat-xususiy sheriklik va iqlim sug‘urtasi kabi iqtisodiy vositalar ilmiy jihatdan asoslanadi.
iqlim o‘zgarishi, milliy iqtisodiyot, yashil iqtisodiyot, uglerod emissiyasi, suv tanqisligi, iqtisodiy mexanizm, energiya samaradorligi, yashil investitsiya, ekologik soliq, O‘zbekiston.
O‘ZBEKISTON TURIZM BOZORIDA SMART TURIZMNI RIVOJLANTIRISHNING IQTISODIY VA TASHKILIY XUSUSIYATLARI
Ushbu maqolada O‘zbekiston turizm bozorida smart turizmni rivojlantirishning iqtisodiy va tashkiliy xususiyatlari tadqiq etiladi. Smart turizm raqamli texnologiyalar, mobil ilovalar, elektron bronlash tizimlari, raqamli gidlar, interaktiv xaritalar, sun’iy intellekt va katta ma’lumotlar asosida turistik xizmatlarni takomillashtirishga qaratilgan innovatsion yo‘nalish sifatida qaraladi. Maqolada O‘zbekistonda turizm xizmatlari bozorining kengayishi, xorijiy va mahalliy turistlar oqimining ortishi, turistik infratuzilmani raqamlashtirish hamda yagona raqamli platformalarni joriy etish zarurati tahlil qilinadi. Shuningdek, smart turizmning iqtisodiy samaradorlikni oshirish, xizmatlar sifatini yaxshilash, turistik hududlar raqobatbardoshligini kuchaytirish va boshqaruv jarayonlarini optimallashtirishdagi ahamiyati yoritiladi.
Smart turizm, raqamli turizm, O‘zbekiston turizm bozori, turistik xizmatlar, raqamli texnologiyalar, turizm infratuzilmasi, innovatsion boshqaruv, iqtisodiy samaradorlik, elektron bronlash, smart destinatsiya.
MICROSOFT ACCESS MBBT MUHITIDA SQL-SO‘ROVLARNI QO‘LLASH TEXNOLOGIYALARI BO‘YICHA KASBIY KOMPETENSIYALARNI SHAKLLANTIRISHNING USLUBIY JIHATLARI
Ushbu maqolada Microsoft Access MBBT doirasida tizimli so‘rovlar tilidan (SQL) foydalanish modulini o‘qitishning uslubiy jihatlari ko‘rib chiqiladi. Muallif bo‘lajak AT-mutaxassislarining kasbiy kompetensiyalarini shakllantirishning majburiy sharti sifatida vizual loyihalash vositalaridan bevosita dasturiy kod yozishga o‘tish zaruratini asoslab beradi. Maqolada vizual va matnli so‘rovlarni qiyosiy tahlil qilish, Access SQL dialektining o‘ziga xos sintaksisini o‘zlashtirish hamda amaliyotga yo‘naltirilgan keyslarni hal etishni o‘z ichiga olgan bosqichma-bosqich o‘qitish metodikasi bayon etilgan. Taklif etilayotgan yondashuv talabalarga nafaqat muayyan MBBT vositalarini o‘zlashtirish, balki sanoat miqyosidagi ma’lumotlarni boshqarish tizimlari bilan ishlash uchun zarur bo‘lgan relyatsion mantiqni fundamental darajada tushunib yetish imkonini beradi.
o‘qitish metodikasi, SQL-so‘rovlar, Microsoft Access, ma’lumotlar bazasini boshqarish tizimlari (MBBT), kasbiy kompetensiyalar, AT-ta’lim, relyatsion algebra, ma’lumotlar bazasini loyihalash.
РОМАН П.КАДЫРОВА «ОЛМОС КАМАР» КАК НАЦИОНАЛЬНАЯ ГОРДОСТЬ УЗБЕКСКОГО НАРОДА
Мақолада ўзбек адабиётининг буюк вакили Пиримқул Қодировнинг «Олмос камар» тарихий романи ўзбек халқининг миллий қадриятлари ва маданий меросини акс эттириш нуқтаи назаридан таҳлил қилинади. Роман Темурийлар давридаги тарихий воқеаларни, жумладан Алишер Навоий шахсини бадиий тасвирлаши орқали халқнинг руҳий дунёсини очиб беради. Тадқиқотда миллий ифтихор тушунчаси адабий матн орқали қандай шаклланиши масаласи кўриб чиқилади. Романнинг нашр тарихи, унга оид илмий адабиётлар ва китобхонлар сўровномаси натижалари таҳлил этилади. Статистик маълумотлар ва диаграммалар асосида романнинг жамиятдаги таъсири баҳоланади. Хулосада «Олмос камар» замонавий ўзбек ўзлигини белгиловчи адабий обида сифатида тавсифланади.
Пиримқул Қодиров, «Олмос камар», ўзбек адабиёти, миллий ифтихор, тарихий роман, Алишер Навоий, Темурийлар даври, бадиий тасвир, маданий мерос.
AKSIOLOGIK YONDASHUV ASOSIDA KITOBXONLIK MADANIYATINI BAHOLASH MEZONLARI
Mazkur tezisda talabalarda kitobxonlik madaniyatini shakllantirish va uni baholashda aksiologik yondashuvning o‘rni tahlil qilinadi. Shuningdek, kitobxonlik jarayonida qadriyatlar tizimining ahamiyati, o‘qishga bo‘lgan munosabat va motivatsiyani aniqlovchi mezonlar yoritilgan. Muallif tomonidan kitobxonlik madaniyatini baholashning asosiy ko‘rsatkichlari sifatida shaxsiy qadriyatlar, mutolaa faolligi, tanqidiy fikrlash va mustaqil xulosa chiqarish qobiliyatlari taklif etiladi.
aksiologik yondashuv, kitobxonlik madaniyati, qadriyatlar tizimi, mutolaa, talaba shaxsi, baholash mezonlari, tanqidiy fikrlash, motivatsiya
BOSHLANG‘ICH TA’LIMDA O‘QUVCHILARNING OG‘ZAKI NUTQINI RIVOJLANTIRISHDA TABIIY FANLARNING O‘RNI
Ushbu maqolada boshlang‘ich ta’lim jarayonida o‘quvchilarning og‘zaki nutqini rivojlantirishda tabiiy fanlarning tutgan o‘rni keng yoritilgan. Tadqiqotda tabiiy fanlar mashg‘ulotlari orqali o‘quvchilarning lug‘at boyligini oshirish, fikrni aniq, ravon va izchil ifodalash ko‘nikmalarini shakllantirish imkoniyatlari tahlil etiladi. Shuningdek, dars jarayonida qo‘llaniladigan interaktiv usullar, kuzatish va amaliy faoliyatlar o‘quvchilarning nutqiy faolligini kuchaytiruvchi muhim omil sifatida asoslab beriladi. Tadqiqot natijalari tabiiy fanlar og‘zaki nutqni rivojlantirishda samarali didaktik vosita ekanligini ko‘rsatadi.
Boshlang‘ich bosqich, nutqiy rivojlanish, tabiiy fanlar ta’limi, og‘zaki ifoda, kommunikativ malaka, interaktiv yondashuv, amaliy faoliyat, kuzatuvchanlik, tafakkur rivoji
THE LINGUOCULTURAL SEQUENCE OF PHRASEOLOGICAL UNITS AND THEIR ROLE IN THE FOLK WORLDVIEW
This thesis examines the linguocultural sequence of phraseological units as a structured cognitive and historical phenomenon, arguing that their formation and evolution are not random but follow a discernible sequence reflecting a culture's historical experience, environmental adaptation, and value system. It posits that these units serve as compressed archives of the folk worldview, encoding collective memory, ethical norms, and ontological perceptions. Through the analysis of original linguistic material from Turkic, Slavic, and Germanic languages, the study demonstrates how the semantic and structural layers of idioms, proverbs, and sayings systematically map onto key domains of traditional life—such as nature, kinship, labor, and spirituality—thereby acting as a primary mechanism for cultural transmission and identity preservation.
Cultural archetypes: perceptions of fear, danger, anger, and anxiety, Socio-historical experience and its reflection in phraseological units.
«TÁRBIYA» KURSIN OQITIWDIŃ ZAMANAGÓY METODIKALARI
Ózbekstan Respublikasındaǵı sociallıq-ekonomikalıq hám texnologiyalıq transformaciyalar shárayatında ulıwma orta bilim beriw sistemasınıń tárbiyalıq funkciyasın jetilistiriw zárúrligi tiykarlanǵan. Zamanagóy koncepciyalar, ilimiy-pedagogikalıq ádebiyatlar hám normativlik hújjetlerdi talaw nátiyjesinde tárbiyanıń tiykarǵı tásir etiw usılları (kompetentlik, aksiologiyalıq, sociallıq-mádeniy, rawajlandırıwshı hám t.b.) anıqlandı. Sonıń menen birge, tárbiyalıq koncepciyalardıń teoriyalıq jaqtan islep shıǵılıwı menen olardıń ámeliyatta qollanılıwı arasında úlken parıqtıń bar ekenligi kórsetildi. Bilim alıwshınıń shaxsın qáliplestiriwde sanlastırıw, mádeniy ózlikti ańlaw hám shańaraq-jámiyetshilik óz-ara tásiriniń áhmiyeti atap ótilgen. Tárbiyanıń sistemalı modelin jaratıw, pedagoglardıń metodikalıq tayarlıǵın kúsheytiw hám tárbiyalıq islerdiń nátiyjeliligi monitoringin engiziw boyınsha ámeliyatqa baǵdarlanǵan juwmaqlar hám usınıslar berilgen.
tárbiya, aksiologiyalıq qatnas, sociallıq-mádeniy tárbiya, bilimlendiriwdi cifrlastırıw, mektep-shańaraq-jámiyet óz-ara tásiri, tárbiyalıq ámeliyatlar monitoringi.
BOLAJAQ MUǴALLIMLERDIŃ DÓRETIWSHILIK QÁBILETLERIN RAWAJLANDIRIWǴA KOMPETENTLILIK JAǴINAN QATNAS JASAW
Maqalada dinamikalıq sociallıq hám texnologiyalıq ózgerisler sharayatında keleshek oqıtıwshısınıń dóretiwshilik tulģasın qáliplestiriw ushın oqıtıwshınıń dóretiwshilik uqıplılıģınıń áhmiyeti qarap shıģıladı. Ilimiy ádebiyatlardı analizlew tiykarında pedagogikalıq dóretiwshiliktiń tiykarģı komponentleri: metodikalıq dóretiwshilik, kommunikativlik dóretiwshilik, oqıw processin shólkemlestiriwdegi dóretiwshilik hám dóretiwshilik óz-ózin tárbiyalaw sıyaqlılar ajıratıp kórsetilgen. Keltirilgen komponentlerdiń hárbiriniń anıq kórinisleri hám olardıń pedagogtıń kásiplik tárepten qáliplesiwindegi roli táriyiplengen. Zamanagóy izertlewshilerdiń oqıtıwshınıń dóretiwshilik kompetenciyaların klassifikaciyalawģa bolģan kózqarasları analizlengen; olar tárepinen ajıratıp kórsetilgen uqıplılıqlar — analitikalıq kónlikpeler, alternativ sheshimlerdi izlew, ģárezsiz baslamashıl iskerlik, anıq emes jaģdaylarda háreket etiwge tayarlıq hám kommunikativlik kompetentlilik ulıwmalastırılģan. Pedagogikalıq joqarı oqıw orınları studentleriniń dóretiwshilik potencialın nátiyjeli rawajlandırıwģa oqıtıwshılardıń pánniń ózine tán ózgesheligin esapqa alģan halda oqıtıwdıń hár qıylı forma hám usılların qollanıp alıp baratın maqsetli hám sistemalı iskerligi arqalı erisiliwi kórsetip ótilgen. Innovaciyalıq sheshimlerdi payda eta alatuģın hám bilim alıwshılardıń hár tárepleme rawajlanıwın támiyinley alatuģın pedagoglardı qáliplestiriwdiń shárti sıpatında dóretiwshilik uqıplılıqların rawajlandırıwdı barlıq oqıw pánlerine integraciyalaw zárúrligi haqqında juwmaq shıģarılģan.
pedagogikalıq dóretiwshilik; dóretiwshilik uqıplılıqlar; metodikalıq dóretiwshilik; kommunikativlik kompetentlik; dóretiwshilik ózin-ózi tárbiyalaw; pedagogtıń kásiplik qáliplesiwi; oqıtıwdıń innovaciyalıq usılları; studentlerdiń rawajlanıwı.
РОЛЬ РЕЛИГИОЗНЫХ МОТИВОВ В ФОРМИРОВАНИИ МИРОВОЗЗРЕНИЯ АВТОРА
В статье рассматривается роль религиозных мотивов в формировании мировоззрения Л.Н. Толстого. На материале художественных и публицистических произведений писателя «Исповеди», трактата «В чём моя вера?», романов «Анна Каренина» и «Воскресение» прослеживается эволюция религиозных воззрений автора и их влияние на художественную картину мира. Используются герменевтический, биографический и сравнительно-исторический методы. Установлено, что религиозный поиск выступает структурообразующим элементом мировоззрения Толстого и определяет проблематику его поздних произведений.
Л.Н. Толстой, религиозные мотивы, мировоззрение, духовные искания, исповедь, рационализм, евангельские мотивы.
THE ROLE OF THE OMBUDSMAN INSTITUTE IN PROTECTING WOMEN’S RIGHTS
Protection of women’s rights is currently one of the priority directions of state policy, and the formation of effective institutional mechanisms in this regard is of particular importance.
One of such mechanisms is the Ombudsman institution, which plays an important role in ensuring and protecting human rights, including women’s rights.
МЕТОДИКА ПРЕПОДАВАНИЯ ЭВФЕМИЗМОВ В КУРСЕ РУССКОГО ЯЗЫКА
Эвфемизмы как продуктивный пласт лексики современного русского языка занимают значимое место в реальной коммуникации, однако их изучение в школьной и вузовской практике преподавания русского языка остаётся фрагментарным. Действующие учебно-методические комплексы уделяют эвфемии минимальное внимание, целостные методические разработки, посвящённые целенаправленному обучению распознаванию и осознанному употреблению эвфемизмов, немногочисленны. Это противоречие между лингвистической значимостью явления и его недостаточной представленностью в учебной практике определяет проблематику настоящего исследования.
методика преподавания русского языка, эвфемизм, лексическая работа, коммуникативная компетенция, культура речи, политическая корректность, упражнение, эвфемистическая компетенция.
AYOLLAR HUQUQLARINI TA’MINLASHDA HUQUQIY TA’LIM VA HUQUQIY MADANIYAT
Ayollar huquqlarini ta’minlash masalasi zamonaviy jamiyat taraqqiyotining muhim mezonlaridan biri hisoblanadi.
Bu jarayonda huquqiy ta’lim va huquqiy madaniyat alohida o‘rin tutadi.
MUHANDISLIK KOMPYUTER GRAFIKASI FANIDA 3D MODELLASHTIRISH TEXNOLOGIYALARIDAN FOYDALANISHNING DIDAKTIK IMKONIYATLARI
Ushbu maqolada muhandislik kompyuter grafikasi fanini o‘qitishda 3D modellashtirish texnologiyalaridan foydalanishning didaktik imkoniyatlari tahlil qilinadi, AutoCAD, SolidWorks, KOMPAS-3D, Autodesk Inventor kabi dasturlardan foydalanish orqali o‘quv jarayonini interaktiv, amaliy va natijaga yo‘naltirilgan tarzda tashkil etish masalalari yoritiladi.
muhandislik kompyuter grafikasi, 3D modellashtirish, fazoviy tasavvur, CAD texnologiyalari, raqamli ta’lim, didaktik imkoniyat, grafik kompetensiya.