TOʻLOVGA QOBILIYATSIZLIK ISHLARIDA SOGʻLOMLASHTIRISH TARTIB-TAOMILLARINI QOʻLLASH SAMARADORLIGINI OSHIRISHNING IQTISODIY-HUQUQIY MEXANIZMLARI
Keywords:
toʻlovga qobiliyatsizlik, bankrotlik, sogʻlomlashtirish, sanatsiya, tashqi boshqaruv, sud boshqaruvchisi, kreditorlar talablarini qoplash darajasi, zombi-korxonalar, erta ogohlantirish tizimi, iqtisodiy-huquqiy mexanizm.Abstract
Maqolada Oʻzbekiston Respublikasida toʻlovga qobiliyatsizlik toʻgʻrisidagi ishlarda sogʻlomlashtirish (reabilitatsiya) tartib-taomillarini qoʻllash samaradorligi rasmiy statistik maʼlumotlar asosida baholangan. Tahlil shuni koʻrsatdiki, moliyaviy ahvoli ogʻirlashgan 93 ming tadbirkorlik subyektidan atigi 10 mingtasiga nisbatan ish qoʻzgʻatilgan, soʻnggi besh yilda esa bor-yoʻgʻi 68 ta korxonaga sanatsiya taomili qoʻllanilib, ulardan faqat 7 tasining faoliyati tiklangan — yaʼni sanatsiyaning muvaffaqiyat darajasi taxminan 10 foizni, sogʻlomlashtirish taomilining umumiy ishlarga nisbati esa foizning ulushlarini tashkil etadi. Muammoning institutsional sabablari — erta aniqlash tizimining yoʻqligi, sud boshqaruvchilarini ragʻbatlantirishdagi nomutanosiblik, jarayonlar shaffof emasligi — ochib berilgan. Shu bilan birga, maqolada sogʻlomlashtirishni mutlaqlashtirishdan ogohlantiruvchi qarshi argument — istiqbolsiz korxonalarni sunʼiy ushlab turish "zombi-korxonalar" muammosini keltirib chiqarishi — ham koʻrib chiqilgan.
References
1. Oʻzbekiston Respublikasining "Toʻlovga qobiliyatsizlik toʻgʻrisida"gi Qonuni. 2022-yil 12-aprel, OʻRQ-763-son // Qonun hujjatlari maʼlumotlari milliy bazasi: lex.uz/docs/-5957612.
2. "Toʻlovga qobiliyatsizlik toʻgʻrisida"gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonuni qabul qilinganligi munosabati bilan Oʻzbekiston Respublikasining ayrim qonun hujjatlariga oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritish haqida"gi Qonun. 2024-yil 21-fevral, OʻRQ-911-son // lex.uz/docs/-6809366.
3. Toʻlovga qobiliyatsizlik institutini takomillashtirish va moliyaviy ahvoli ogʻir tadbirkorlik subyektlarini sogʻlomlashtirish boʻyicha yangi yondashuvlar yuzasidan taqdimot materiallari. 2026-yil 3-aprel // Oʻzbekiston Respublikasi Hukumat portali: gov.uz/oz/news/view/150153.
4. Tadbirkorlarni bankrotlikdan qutqarish: Oʻzbekiston toʻlovga qobiliyatsizlik tizimini qanday yaxshilamoqchi? 2026-yil 3-aprel // Spot.uz: spot.uz/oz/2026/04/03/insolvency-agency.
5. UNCITRAL Legislative Guide on Insolvency Law. — New York: United Nations, 2005.
6. World Bank. Principles for Effective Insolvency and Creditor/Debtor Regimes. — Washington, D.C.: World Bank Group, 2021.
7. Altman E.I. Financial Ratios, Discriminant Analysis and the Prediction of Corporate Bankruptcy // The Journal of Finance. — 1968. — Vol. 23, No. 4. — P. 589–609.
8. Altman E.I. Corporate Financial Distress and Bankruptcy. 2nd ed. — New York: John Wiley & Sons, 1993 (Z″-score model for private and emerging market firms).
9. Djankov S., Hart O., McLiesh C., Shleifer A. Debt Enforcement around the World // Journal of Political Economy. — 2008. — Vol. 116, No. 6. — P. 1105–1149.
10. Adalet McGowan M., Andrews D., Millot V. The Walking Dead? Zombie Firms and Productivity Performance in OECD Countries // OECD Economics Department Working Papers. — 2017. — No. 1372.
